Temurning nabirasi; Samarqandni boshqargan, ammo koʻproq osmon bilan qiziqqan. U tosh ichiga oʻrnatilgan sekstantli rasadxona qurdirib, yigirma yil davomida yulduzlarni oʻlchagan.
Olimlar orasidagi shahzoda
Muhammad Tarogʻay, Ulugʻbek — «Buyuk bek» nomi bilan mashhur, 1394-yilda Temurning yurishlaridan biri paytida Sultoniyada tugʻilgan va bobosining koʻchib yuruvchi saroyida ulgʻaygan. 1409-yilda, oʻn besh yoshida, otasi Shohrux uni Samarqand hokimi etib tayinlagan. U qirq yil davomida shaharni boshqargan va uni olimlar bilan toʻldirgan.
Madrasa va rasadxona
1417–1420-yillarda u Registonda madrasa qurdirgan va unda oʻzi matematikadan dars bergan; uning peshtoqi hanuz maydonga qarab turibdi. Keyin shahar tashqarisidagi tepalikda radiusi qariyb qirq metrli meridian yoyi qoyaga oʻyib oʻrnatilgan rasadxona barpo etgan. Al-Koshiy, Qozizoda Rumiy va Ali Qushchi bilan birga u «Ziji Koʻragoniy»ni yaratgan — Ptolemey bilan Tixo Brage oraligʻidagi eng aniq yulduzlar katalogini.
Oʻldirilgan podshoh va koʻmilgan yoy
Uning hukmronligi fojia bilan tugagan. 1449-yilda oʻz oʻgʻli Abdullatif isyon koʻtargan va hajga yoʻl olgan Ulugʻbek oʻgʻlining buyrugʻi bilan oʻldirilgan. Rasadxona vayron qilinib, 1908-yilgacha unutilgan; oʻsha yili arxeolog Vasiliy Vyatkin yer ostidagi yoyni topgan. 1941-yilda Goʻri Amirda uning xoki aniqlangan; bugun u Samarqandning eng buyuk farzandlaridan biri sifatida ulugʻlanadi.
Asosiy yutuqlar
- 1437-yilda mingdan ortiq yulduzni qamragan «Zichi Sultoniy» katalogini tuzgan
- Yulduz yilining uzunligini hozirgi qiymatdan bir daqiqacha farq bilan hisoblagan
- Samarqand rasadxonasini qurgan; uning sekstant yoyi hanuz saqlanib qolgan