Mirzo Ulugʻbekning Samarqanddagi rasadxonasining yetakchi olimlaridan biri. U π sonini oʻn olti xona aniqlikda hisoblagan — bu natija qariyb 180 yil davomida rekord boʻlib qolgan.
Koshondan Samarqandga
Gʻiyosiddin Jamshid al-Koshiy taxminan 1380-yilda Erondagi Koshon shahrida tugʻilgan va Ulugʻbek uni Samarqandga taklif qilgunga qadar astronom va hisobchi sifatida nom qozongan edi. Bu yerda u yangi madrasa va rasadxonaning yetakchi olimiga aylangan. Otasiga yozgan maktublarida u shahzodaning oʻzi ham qatnashgan ilmiy bahslarni — va hamkasblarining xatolarini — yashirmagan faxr bilan tasvirlaydi.
π ning oʻn olti xonasi
1424-yilda «Aylana haqida risola»da al-Koshiy 805 306 368 tomonli koʻpburchak perimetrini hisoblab, 2π ni oʻn olti xona aniqlikda topgan. U javob qanchalik aniq boʻlishi kerakligini oldindan belgilab olgan — koinot aylanasini bir qil qalinligidek aniqlikda oʻlchashga yetadigan — va shunga erishish uchun hisob-kitob qilgan. Bu natijadan qariyb 180 yil davomida hech kim oʻza olmagan.
«Hisob kaliti»
Talabalar, savdogarlar va yer oʻlchovchilar uchun yozilgan «Hisob kaliti» (1427) asarida u oʻnli kasrlar bilan hisoblashni oʻzidan oldingi har kimdan koʻra toʻliqroq bayon qilgan, ildiz chiqarish usullarini ham keltirgan. U, shuningdek, astronomik asboblar, jumladan sayyoralar oʻrnini hisoblaydigan qurilma yaratgan. U 1429-yilda Samarqand rasadxonasida, oʻzi ishlagan yulduz jadvallari tugallanmasdan vafot etgan.
Asosiy yutuqlar
- 1424-yilda π sonini oʻn olti xona aniqlikda hisoblagan; bu rekord qariyb 180 yil yangilanmagan
- Oʻnli kasrlarni toʻliq bayon etgan «Hisob kaliti» (1427) darsligini yozgan
- Ulugʻbek rasadxonasini loyihalashda ishtirok etgan va astronomik asboblar yaratgan