Xorazmda tugʻilgan; togʻ choʻqqisidan turib Yer radiusini oʻlchagan, Hindistonni oʻz manbalari asosida oʻrganish uchun sanskritni oʻzlashtirgan va hindiy eʼtiqodlar haqida mensimasdan yozgan.
Xorazm olimi
Abu Rayhon Beruniy 973-yilda Xorazmning qadimgi poytaxti Kot yaqinida tugʻilgan va matematik Abu Nasr Mansur qoʻlida tahsil olgan. Yoshligida u Ibn Sino bilan mashhur yozishmalar olib borib, Arastu fizikasiga eʼtiroz bildirgan: osmon jismlari ogʻirlikka egami, boʻshliq mavjud boʻla oladimi? U 1017-yilgacha Xorazmshohlarga xizmat qilgan; oʻsha yili Mahmud Gʻaznaviy mamlakatni bosib olib, uni oʻzi bilan olib ketgan.
Yerni oʻlchagan olim
Mahmud xizmatida u qoʻshin bilan Hindistonga borgan. Hozirgi Pokistondagi Nandana qalʼasi yaqinida togʻ choʻqqisidan ufqning pasayish burchagini oʻlchab, Yer radiusini taxminan 6 340 kilometr deb hisoblagan — bu hozirgi qiymatdan bir foizdan kam farq qiladi. U, shuningdek, astronomiya qomusi «Qonuni Masʼudiy»ni hamda metallar va qimmatbaho toshlarning zichligini qayd etgan mineralogiya asarini yozgan.
Hindistonni oʻz koʻzi bilan koʻrgan olim
Uning eng ajoyib asari Hindiston haqida edi. U sanskrit tilini oʻrganib, manbalarni oʻzi oʻqigan va hind falsafasi, astronomiyasi hamda urf-odatlarini har qanday davr uchun kamyob boʻlgan xolislik bilan tasvirlagan — ularni masxara qilmay, yunon gʻoyalari bilan sabr-toqat bilan qiyoslagan. U taxminan 1048-yilda Gʻaznada vafot etgan. Bugun Qoraqalpogʻistondagi shahar, Toshkentdagi Sharqshunoslik instituti va hatto Oydagi krater uning nomi bilan atalgan.
Asosiy yutuqlar
- Yer radiusini hozirgi qiymatdan foizning ulushigacha aniqlikda hisoblagan
- «Hindiston» asarini yozgan — hind fani, dini va urf-odatlari tadqiqi
- Yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishini u tan olinishidan asrlar avval asoslagan