Fargʻona vodiysidan chiqqan astronom, Bagʻdoddagi «Bayt ul-hikma»da ishlagan. Uning Ptolemey astronomiyasi boʻyicha asari lotin tilida «Alfraganus» nomi bilan asrlar davomida Yevropa universitetlarida oʻqitilgan.
Fargʻonadan Bagʻdodga
Abul Abbos Ahmad al-Fargʻoniy IX asr boshlarida Fargʻona vodiysida tugʻilgan va xalifa Maʼmun Bagʻdodga toʻplagan astronomlar safiga qoʻshilgan. Ular Ptolemey jadvallarini yangi kuzatuvlar bilan tekshirib, yunoncha maʼlumotlar notoʻgʻri chiqqan joylarda ularni almashtirishgan. Al-Fargʻoniyning oʻziga xos isteʼdodi tushuntirish edi: u murakkab tizimni oson oʻqiladigan qilib bayon eta olardi.
Osmon darsligi
Uning «Astronomiya asoslari» («Javomeʼ ilm an-nujum») asarida Ptolemey olami murakkab matematikasiz tasvirlangan: sferalar, sayyoralar harakati, Yerning kattaligi, iqlimlar. XII asrda Ioann Sevilskiy va Gerard Kremonskiy tomonidan lotin tiliga tarjima qilingach, u oʻrta asrlar Yevropasining asosiy astronomiya kitoblaridan biriga aylandi; Dante ham «Ziyofat» asarida «Alfragano»ga murojaat qiladi.
Kolumbning xatosi
Al-Fargʻoniy meridianning bir darajasi 56⅔ milga teng ekanini yozgan — bu rim milidan ancha uzun boʻlgan arab mili edi. Asrlar oʻtib Xristofor Kolumb bu raqamni rim mili deb oʻqib, Yerni amaldagidan ancha kichik deb hisobladi va Osiyoga gʻarb tomon suzib osongina yetish mumkin, degan fikrni ilgari surdi. Umrining soʻnggi yillarida al-Fargʻoniy Misrga borib, 861-yilda Ravza orolidagi katta Nilometr qurilishiga rahbarlik qilgan.
Asosiy yutuqlar
- Yevropada asrlar davomida «Alfraganus» nomi bilan oʻqilgan «Astronomiya asoslari»ni yozgan
- Xalifa Maʼmun davrida meridian darajasini oʻlchash natijalarini bayon qilgan
- 861-yilda Qohiradagi Ravza orolida Nil suvini oʻlchaydigan inshoot — «Miqyos an-Nil» qurilishiga rahbarlik qilgan