Xorazmda tugʻilgan. Qurʼonning eng mashhur tafsirlaridan biri — «al-Kashshof»ni hamda arab tili grammatikasi va balogʻatiga oid nufuzli asarlarni yozgan.
Zamaxsharlik bola
Abulqosim Mahmud az-Zamaxshariy 1075-yilda Xorazmning Zamaxshar qishlogʻida tugʻilgan. Yoshligida u bir oyogʻidan ayrilgan — oʻzining aytishicha, qishki safarda sovuq urib — va umrining oxirigacha yogʻoch oyoq bilan yurgan. Buxoro va Bagʻdodda tahsil olgan va arab tili ona tili boʻlmasa-da, oʻz davrining eng mohir arab nasr ustalaridan biriga aylangan.
«Al-Kashshof»
Uning Qurʼonga yozgan buyuk tafsiri «al-Kashshof» («Ochib beruvchi») 1134-yilda Makkada yakunlangan va matnni eng avvalo til orqali — grammatika, balogʻat va soʻzlarning aniq maʼnosi orqali tushuntiradi. Undagi aqidaviy qarashlar muʼtaziliy edi va keyingi sunniy olimlar ularni tanqid qilgan, biroq tilshunoslik tahlili shu qadar qadrlanganki, ular uni oʻz tuzatish izohlari bilan oʻqitishda davom etganlar.
Allohning qoʻshnisi
U Kaʼba yonida shunchalik uzoq yashaganki, «Jorulloh» — «Allohning qoʻshnisi» deb atalgan. «Al-Kashshof»dan tashqari u hanuz oʻqitiladigan «al-Mufassal» grammatikasini hamda har bir soʻzning haqiqiy maʼnosi yoniga majoziy qoʻllanishlarini qoʻygan «Asos ul-balogʻa» lugʻatini yozgan. Umrining oxirida Xorazmga qaytib, 1144-yilda Gurganjda — hozirgi Urganchda vafot etgan.
Asosiy yutuqlar
- Qurʼon tili va balogʻatiga bagʻishlangan mashhur tafsir — «al-Kashshof»ni yozgan
- Asrlar davomida oʻqitilgan ixcham arab grammatikasi — «al-Mufassal»ni yaratgan
- Soʻzlarning haqiqiy va majoziy maʼnolarini ajratib bergan «Asos ul-balogʻa» lugʻatini tuzgan