Mirzo Ulugʻbekning shogirdi; Samarqand yulduzlar jadvallarini yakunlashda ishtirok etgan. Keyinchalik Samarqand astronomiya maktabini Istanbulga olib borib, Usmonlilar saroyida dars bergan.
Qushchining oʻgʻli
Alouddin Ali ibn Muhammad 1403-yilda Samarqandda tugʻilgan. Otasi Ulugʻbekning qushchisi — lochinlarini parvarish qiluvchi boʻlgan, shahzoda esa bolani oʻz homiyligiga olib, Qozizoda Rumiy va al-Koshiyga shogird qilib bergan. Rivoyat qilinishicha, u bir marta ruxsatsiz Kirmonga oʻqishga ketib qolgan va Oy fazalari haqidagi risola bilan qaytib, ustozining kechirimiga sazovor boʻlgan.
Jadvallarni yakunlash
Samarqand rasadxonasida u rahbarlik darajasiga koʻtarilgan va Qozizoda vafotidan keyin «Ziji Koʻragoniy»ni nihoyasiga yetkazgan. Astronomiyaga oid sharhida u bu fan Arastuning tabiat falsafasiga tayanmasdan, kuzatuv va matematikaga asoslanishi mumkinligini taʼkidlagan, hatto Yer harakatlanishi mumkinligini ham muhokama qilgan — tarixchilar bu gʻoyalarni zamonaviy fan sari qoʻyilgan qadam deb hisoblaydi.
Samarqanddan Istanbulga
Ulugʻbek oʻldirilgach, u Samarqandni tark etgan. Oqqoyunli hukmdori Uzun Hasanga xizmat qilgan va elchi sifatida Sulton Mehmed II huzuriga yuborilganida, oʻsha yerda qolishga taklif olgan: 1472-yildan u Istanbuldagi Ayasofiya madrasasida dars berib, Samarqand ilmini Usmonli olamiga olib kirgan. U 1474-yilda shu yerda vafot etgan va Eyub Sulton masjidi qabristoniga dafn qilingan.
Asosiy yutuqlar
- Samarqand rasadxonasida «Ziji Koʻragoniy» yulduz jadvallarini yakunlagan
- Astronomiya Arastu falsafasiga tayanmay, faqat kuzatuv va matematikaga asoslanishi mumkinligini isbotlagan
- Samarqand ilmiy maktabini Istanbulga olib borib, Ayasofiya madrasasida dars bergan