Shavkat Mirziyoyev

Zomindan Toshkentga

Shavkat Miromonovich Mirziyoyev 1957-yil 24-iyulda Jizzax viloyatining Zomin tumanida tugʻilgan. 1981-yilda Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash muhandislari institutini tamomlab, texnika fanlari nomzodi ilmiy darajasini olgan va shu institutda dars berib, ilmiy ish olib borgan, prorektor lavozimigacha koʻtarilgan.

Tuman, viloyat, hukumat

1990-yilda Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashiga deputat etib saylandi. Mustaqillikdan soʻng Toshkentning Mirzo Ulugʻbek tumani hokimi (1992–1996), soʻng Jizzax viloyati (1996–2001) va Samarqand viloyati hokimi (2001–2003) boʻldi.

2003-yil dekabrida Bosh vazir etib tayinlandi va bu lavozimda oʻn uch yil — undan oldingi hech kimdan uzoqroq — ishlab, iqtisodiyotning, jumladan qishloq xoʻjaligining kundalik boshqaruviga rahbarlik qildi.

Prezidentlikka

2016-yil sentabrida Islom Karimov vafot etgach, parlament Mirziyoyevni Prezident vazifasini vaqtincha bajaruvchi etib tayinladi. U 2016-yil 4-dekabrdagi prezidentlik saylovida gʻolib chiqdi va deyarli darhol yoʻnalishni oʻzgartira boshladi: dastlabki oylardayoq xalq qabulxonalari va virtual qabulxona tizimi ochildi, fuqarolar toʻgʻridan-toʻgʻri Prezidentga murojaat qila boshladi.

2017-yil sentabrida u BMT Bosh Assambleyasi minbaridan oʻzbek tilida nutq soʻzlagan birinchi davlat rahbari boʻldi.

Iqtisodiyotni ochish

Eng muhim yagona qaror 2017-yil 5-sentabrda qabul qilindi: soʻm kursi erkinlashtirilib, erkin valyuta bozori tiklandi va yigirma yillik «qora bozor» kursiga barham berildi. 2017–2021-yillarga moʻljallangan Harakatlar strategiyasi kun tartibini belgiladi: nazoratni kamaytirish, xususiy tadbirkorlik, xorijiy investitsiyalar va soliq islohoti.

Mamlakat sayyohlarga ham ochildi. Oʻzbekiston fuqarolari uchun chiqish vizasi 2019-yildan bekor qilindi, oʻnlab davlatlar uchun vizasiz rejim joriy etildi, turizm bir necha barobar oʻsdi.

Qoʻshnilar va paxta

Markaziy Osiyodagi qoʻshnilar bilan munosabatlar qayta qurildi: yopiq chegara oʻtish joylari ochildi, Tojikiston bilan havo va temir yoʻl qatnovi tiklandi, Qirgʻiziston va Tojikiston bilan uzoq yillik chegara masalalari hal etildi.

Mamlakat ichida talabalar, oʻqituvchi va shifokorlarni paxta terimiga majburiy safarbar qilishga chek qoʻyildi. 2022-yilda Xalqaro mehnat tashkiloti terimda tizimli majburiy mehnatga barham berilganini tasdiqladi va oʻzbek paxtasiga nisbatan xalqaro boykotlar bekor qilindi.

Yangi Oʻzbekiston

Mirziyoyev oʻz dasturini «Yangi Oʻzbekiston» deb ataydi. Uning belgilari qatorida Toshkentdagi Islom sivilizatsiyasi markazi, Prezident va ijod maktablari tarmogʻi hamda bir asr avvalgi islohotchilar — jadidlarga qayta qiziqish bor: endi ular Buxorodagi Jadidlar merosi davlat muzeyi bilan eʼzozlanadi.

2023-yil 30-apreldagi referendumda qabul qilingan yangi Konstitutsiya prezidentlik muddatini yetti yilga uzaytirdi; oʻsha yilning iyulida u muddatidan oldingi saylovda gʻolib chiqdi. «Oʻzbekiston — 2030» strategiyasi navbatdagi maqsadlarni belgilaydi.

Chegaralar va munozaralar

Islohotlarning ham chegaralari bor. 2022-yil iyulida Nukusda Qoraqalpogʻistonning konstitutsiyaviy maqomini oʻzgartirish takliflariga qarshi namoyishlarda kamida 21 kishi halok boʻldi; takliflar qaytarib olindi. Inson huquqlari tashkilotlari 2016-yildan beri real oʻzgarishlar boʻlganini tan oladi, biroq mustaqil siyosiy partiyalar va matbuot hanuz qattiq cheklovlar ostida ekanini taʼkidlaydi.

U Ziroatxon Hoshimovaga uylangan. Tarafdorlari nazarida uning prezidentligi Oʻzbekiston dunyoga ochilgan pallani anglatadi; tanqidchilar nazarida esa bu ochilish hali tugallanmagan.