Termizlik ilohiyotchi va soʻfiy; maʼnaviy tarbiya va avliyolik haqidagi asarlari keyingi tasavvuf tafakkuriga katta taʼsir koʻrsatgan. Uning maqbarasi Termiz yaqinida, Amudaryo sohilida joylashgan.
Termizning donishmandi
Abu Abdulloh Muhammad ibn Ali, «al-Hakim» — «Donishmand» laqabi bilan tanilgan olim IX asrda Termizda tugʻilgan va hadis hamda fiqh boʻyicha tahsil olgan. Makka safari uni ichki olamga yuzlantirgan. U zohidona hayot yoʻlini tanlab, nafs haqida — uning qanday tarbiyalanishi, oʻzini qanday aldashi va Allohni qanday tanishi haqida yoza boshlagan.
«Xatm ul-avliyo»
Uning eng mashhur asari «Xatm ul-avliyo»da Allohning doʻstlari kimlar va ularning martabasi qanday bilinadi, degan savolga javob izlanadi. Bu gʻoyalar shunchalik dadil ediki, u Balxda bidʼatda ayblanib, oʻzini himoya qilishga majbur boʻlgan; shu bilan birga shunchalik taʼsirli ediki, uch asr oʻtib Ibn Arabiy ularni davom ettirgan. U, shuningdek, oʻz hayoti va tushlari haqida yozgan — bu tasavvuf adabiyotidagi eng qadimgi tarjimai hollardan biridir.
Daryo boʻyidagi maqbara
U X asr boshlarida Termizda vafot etgan. Eski shahar devorlari yonida, Amudaryo sohilidagi qabri keyinchalik masjid va Temuriylar davrida qayta qurilgan xonaqohdan iborat majmuaga aylangan. Mahalliy xalq uni «Termiz ota» deb ataydi va bu joy hanuz shaharning eng muhim qadamjosi boʻlib qolmoqda.
Asosiy yutuqlar
- Tasavvufdagi avliyolik taʼlimotiga asos solgan «Xatm ul-avliyo» asarini yozgan
- Tasavvuf adabiyotidagi eng qadimgi tarjimai hollardan birini qoldirgan
- Amudaryo boʻyidagi maqbarasi Termizning eng muqaddas qadamjosidir