Margʻilonlik faqih; uning «al-Hidoya» asari hanafiy mazhabining eng nufuzli qoʻllanmalaridan biriga aylanib, Markaziy Osiyodan Hindistongacha oʻqitilgan.
Fargʻonalik faqih
Burhoniddin Ali al-Margʻinoniy 1123-yilda Fargʻona vodiysidagi Margʻilon yaqinida olimlar oilasida tugʻilgan. U Markaziy Osiyodagi hanafiy fiqhining yirik markazlari — Samarqand va Buxoroda tahsil olib, hukmlari butun mintaqada ishonch bilan qabul qilinadigan muftiyga aylangan. Uning laqabi «dinning hujjati» degan maʼnoni bildiradi va zamondoshlari bu nomni chin dildan ishlatgan.
«Al-Hidoya» — «Toʻgʻri yoʻl»
Uning shoh asari «al-Hidoya» oʻzining qisqaroq matniga yozilgan sharhdir. Har bir huquqiy masala boʻyicha unda hukm, mazhab asoschilarining fikrlari va ularning dalillari keltiriladi; shu tufayli talabalar qonun nima ekanini emas, balki uni qanday mulohaza qilishni ham oʻrganganlar. Asar tezda Markaziy Osiyodan Hindistongacha boʻlgan madrasalarning asosiy darsligiga aylangan.
Madrasadan sud zaligacha
«Al-Hidoya»ga oʻnlab sharhlar yozilgan va u Boburiylar davrida fors tiliga tarjima qilingan; 1791-yilda esa forschadan ingliz tiliga oʻgirilgan nusxasi Britaniya Hindistoni sudlari uchun nashr etilgan va musulmonlar oʻrtasidagi ishlarda qoʻllanilgan. Al-Margʻinoniy 1197-yilda Samarqandda vafot etgan. Margʻilon uni oʻzining eng mashhur farzandi sifatida ulugʻlaydi.
Asosiy yutuqlar
- Hanafiy fiqhining eng nufuzli darsligi — «al-Hidoya»ni yozgan
- Har bir hukmni dalillari bilan bayon qilgan; madrasalar asrlar davomida faqihlarni shu uslubda tayyorlagan
- Asari 1791-yilda ingliz tiliga tarjima qilinib, Britaniya Hindistoni sudlarida qoʻllanilgan