Toʻliq hikoya
Zahiriddin Muhammad Bobur
Boburiylar saltanatining asoschisi
1483 – 1530
Oʻn ikki yoshida Fargʻonaga voris boʻldi, uni yoʻqotdi, Kobulni, soʻng Hindistonni egalladi — va bularning barchasini deyarli hech bir hukmdor yeta olmagan samimiylik bilan yozib qoldirdi, Andijon qovunlarini qanchalik sogʻinganini ham.
Mulksiz podshoh
Zahiriddin Muhammad Bobur 1483-yilda Andijonda tugʻilgan; ota tomondan Temurga, ona tomondan Chingizxonga borib taqaladi. 1494-yilda otasi vafot etgach, u Fargʻona hukmdori boʻlgan. Samarqandni ikki marta egallab, ikki marta qoʻldan boy bergan va 1501-yilga kelib bir necha yuz sodiq kishisi bilan togʻlarda kezib yurgan mulksiz podshohga aylangan.
Kobul va Panipat
1504-yilda u Kobulni egallagan va bu shahar yigirma yil davomida uning tayanchi boʻlgan. Janubga yuzlanib, 1526-yil aprelida Panipatda toʻplar va aravalardan qurilgan toʻsiq yordamida Sulton Ibrohim Lodiyning ancha katta qoʻshinini tor-mor etgan va Dehli hamda Agrani egallagan. U asos solgan sulola — dunyoga «Buyuk moʻgʻullar» nomi bilan tanilgan Boburiylar — uch asrdan ortiq Hindiston yarimorolining katta qismini boshqargan.
«Boburnoma»
Bobur oʻz xotiralarini chigʻatoy turkiy tilida kamdan-kam uchraydigan ochiqlik bilan yozgan: magʻlubiyatlari, ikkilanishlari, bogʻlarga va Fargʻona qovunlariga muhabbati, oʻz sheʼrlari haqida. «Boburnoma» islom adabiyotidagi ilk haqiqiy tarjimai hollardan biridir. U 1530-yilda Agrada vafot etgan; vasiyatiga koʻra, jasadi keyinchalik Kobulga olib borilib, hozir uning nomi bilan ataladigan bogʻga dafn etilgan.
Asosiy yutuqlar
- 1526-yilda Panipat jangida gʻalaba qozonib, Boburiylar saltanatiga asos solgan
- «Boburnoma»ni yozgan — islom dunyosidagi ilk chinakam avtobiografiyalardan biri
- Ham chigʻatoy turkiysida, ham fors tilida shoir boʻlgan